>>> Huấn luyện an toàn lao động đúng chuẩn – Giảm tai nạn, tránh phạt nặng, bảo vệ uy tín doanh nghiệp ngay hôm nay.
>>> Quan trắc môi trường lao động định kỳ – Minh bạch hồ sơ pháp lý, an tâm vận hành sản xuất cho năm 2026
Mỗi năm ngành xây dựng luôn nằm trong nhóm những lĩnh vực có tỷ lệ tai nạn lao động cao nhất. Một sơ suất nhỏ trong lắp đặt giàn giáo, một giây lơ là khi làm việc trên cao hay sự thiếu hụt thiết bị bảo hộ đều có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường. Để biến công trường thành một môi trường làm việc an tâm, việc thực thi nghiêm túc các quy định về an toàn lao động trong xây dựng là rào chắn cuối cùng bảo vệ con người.
Bài viết dưới, An Toàn Nhân Viên đây sẽ tổng hợp những quy chuẩn và trách nhiệm pháp lý mà cả chủ đầu tư, nhà thầu lẫn người lao động tuyệt đối không được phép bỏ qua.
An toàn lao động trong xây dựng là gì?
An toàn lao động trong xây dựng là tập hợp các giải pháp, biện pháp và quy định kỹ thuật được áp dụng nhằm phòng ngừa, kiểm soát và loại bỏ các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại trong quá trình thi công công trình, để bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người lao động, tránh xảy ra thương tích, tai nạn và thiệt hại tài sản. Đây là yêu cầu bắt buộc trong mọi hoạt động xây dựng, từ công đoạn chuẩn bị mặt bằng đến hoàn thiện, do công trường xây dựng vốn là môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro cao hơn so với các ngành nghề khác.
Khái niệm này được quy định chi tiết trong Thông tư 04/2017/TT-BXD của Bộ Xây dựng, theo đó an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình là các giải pháp để phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm và yếu tố có hại, nhằm ngăn ngừa tai nạn lao động trong quá trình thi công.
An toàn lao động trong xây dựng là các biện pháp bảo vệ người lao động khi thi công xây dựng.
Việc thực hiện an toàn lao động trong xây dựng không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ một số quy tắc đơn thuần, mà còn yêu cầu:
- Áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (như QCVN 18:2021/BXD) về an toàn thi công xây dựng để đảm bảo điều kiện an toàn cho người lao động và khu vực xung quanh công trường.
- Thực hiện đầy đủ các điều kiện, biện pháp phòng ngừa rủi ro trước, trong và sau quá trình thi công như trang bị thiết bị bảo hộ cá nhân, tổ chức huấn luyện an toàn, kiểm tra thiết bị máy móc, quản lý mặt bằng thi công và lập kế hoạch ứng phó sự cố.
Mục tiêu cuối cùng của an toàn lao động trong xây dựng là hạn chế tối đa tai nạn, thương tật, tử vong, đồng thời tạo ra môi trường làm việc an toàn, hiệu quả và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật hiện hành.
Căn cứ pháp lý và tiêu chuẩn an toàn lao động xây dựng
An toàn lao động xây dựng không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với tất cả các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng. Việc tuân thủ đúng căn cứ pháp lý và các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật là nền tảng quan trọng nhằm phòng ngừa tai nạn, sự cố và đảm bảo quá trình thi công diễn ra an toàn, hiệu quả.
1. Hệ thống văn bản pháp luật quy định về an toàn lao động trong xây dựng
Hoạt động an toàn lao động trên công trường được điều chỉnh bởi các văn bản pháp lý chủ chốt sau:
- Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015: Khung pháp lý cao nhất về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của người sử dụng lao động cũng như người lao động.
- Luật Xây dựng 2014 (Sửa đổi, bổ sung năm 2020): Quy định về quản lý an toàn trong thi công và vận hành công trình.
- Nghị định số 06/2021/NĐ-CP: Quy định chi tiết về quản lý chất lượng, thi công và bảo trì công trình xây dựng, trong đó nhấn mạnh vai trò của kế hoạch quản lý an toàn.
- Thông tư số 10/2021/TT-BXD: Hướng dẫn về quản lý an toàn lao động trong thi công xây dựng công trình.
2. Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật an toàn trong thi công xây dựng
Các đơn vị thi công phải tuân thủ nghiêm ngặt các bộ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) và tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) để đảm bảo điều kiện làm việc:
- QCVN 18:2021/BXD: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong thi công xây dựng (Bộ quy chuẩn quan trọng nhất, bao gồm quy định về giàn giáo, máy móc, làm việc trên cao…).
- Tiêu chuẩn về thiết bị bảo hộ (PPE): Các thiết bị như mũ, giày, dây an toàn phải đạt chứng nhận kiểm định quốc gia.
- Tiêu chuẩn an toàn điện và phòng cháy chữa cháy (PCCC): Áp dụng cho các khu vực lán trại, kho bãi và hệ thống điện thi công tạm thời trên công trường.
- Việc tuân thủ đúng các tiêu chuẩn, quy chuẩn này giúp giảm thiểu rủi ro tai nạn lao động, đồng thời nâng cao chất lượng và độ an toàn của công trình xây dựng.
Các quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm đảm bảo an toàn trong thi công xây dựng.
3. Quy định về đánh giá an toàn công trình xây dựng
Đánh giá an toàn công trình xây dựng là nội dung quan trọng nhằm kịp thời phát hiện các nguy cơ mất an toàn trong quá trình thi công hoặc khai thác công trình.
Trình tự đánh giá an toàn
Việc đánh giá an toàn công trình thường được thực hiện theo các bước cơ bản sau:
- Xác định phạm vi và đối tượng cần đánh giá an toàn.
- Thu thập hồ sơ thiết kế, hồ sơ thi công và các tài liệu liên quan.
- Khảo sát hiện trạng công trình, nhận diện các yếu tố nguy hiểm, rủi ro.
- Phân tích, đánh giá mức độ an toàn và đề xuất biện pháp xử lý, khắc phục.
- Lập báo cáo kết quả đánh giá an toàn công trình.
Thẩm quyền tiếp nhận và xử lý kết quả đánh giá
Kết quả đánh giá an toàn công trình được gửi đến cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền hoặc chủ đầu tư để xem xét, cho ý kiến và yêu cầu thực hiện các biện pháp cần thiết. Trường hợp phát hiện nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng, cơ quan chức năng có thể yêu cầu tạm dừng thi công để khắc phục kịp thời.
4. Xử lý đối với công trình có dấu hiệu mất an toàn, nguy hiểm
Khi công trình xây dựng có dấu hiệu mất an toàn hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn, các biện pháp xử lý cần được triển khai nghiêm túc và kịp thời, bao gồm:
- Tạm dừng thi công đối với các hạng mục không đảm bảo an toàn.
- Khoanh vùng nguy hiểm, lắp đặt rào chắn, biển cảnh báo để bảo vệ người lao động và khu vực xung quanh.
- Thực hiện các biện pháp gia cố, sửa chữa hoặc tháo dỡ theo kết luận đánh giá an toàn.
- Xử lý trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về an toàn lao động theo quy định của pháp luật.
Việc xử lý đúng và kịp thời các công trình mất an toàn không chỉ giúp ngăn ngừa tai nạn lao động mà còn góp phần đảm bảo trật tự, kỷ cương trong hoạt động xây dựng.
Quy định trách nhiệm quản lý an toàn lao động trong xây dựng
Việc phân định rõ trách nhiệm giúp hệ thống quản lý an toàn vận hành trơn tru, đảm bảo mọi rủi ro đều được kiểm soát bởi đúng người, đúng việc.
Trách nhiệm của chủ đầu tư
Chủ đầu tư là đơn vị giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức và kiểm soát toàn bộ quá trình xây dựng, do đó có trách nhiệm cao nhất trong công tác quản lý an toàn lao động.
- Tổ chức, giám sát công tác an toàn lao động
Chủ đầu tư có trách nhiệm yêu cầu các nhà thầu lập và thực hiện đầy đủ biện pháp an toàn lao động trong thi công. Đồng thời, tổ chức giám sát việc tuân thủ quy định an toàn trên công trường, kịp thời phát hiện và yêu cầu khắc phục các hành vi vi phạm hoặc nguy cơ mất an toàn.
- Bố trí chi phí an toàn trong xây dựng
Chủ đầu tư phải bố trí và quản lý chi phí dành riêng cho công tác an toàn lao động theo đúng quy định. Khoản chi phí này được sử dụng cho việc lập biện pháp an toàn, huấn luyện an toàn, trang bị bảo hộ lao động, biển báo, rào chắn và các biện pháp phòng ngừa rủi ro cần thiết trong suốt quá trình thi công.
Trách nhiệm của nhà thầu thi công
Nhà thầu thi công là đơn vị trực tiếp tổ chức hoạt động xây dựng, do đó chịu trách nhiệm chính trong việc triển khai các biện pháp đảm bảo an toàn lao động tại công trường.
- Lập và thực hiện biện pháp an toàn lao động
Nhà thầu có trách nhiệm xây dựng kế hoạch và biện pháp an toàn lao động phù hợp với từng hạng mục thi công, điều kiện thực tế của công trường. Các biện pháp này phải được phổ biến đến toàn bộ người lao động và được thực hiện xuyên suốt quá trình thi công.
- Bố trí bộ phận quản lý an toàn lao động
Nhà thầu phải bố trí nhân sự hoặc bộ phận chuyên trách về an toàn lao động, có đủ năng lực và chuyên môn theo quy định. Bộ phận này chịu trách nhiệm theo dõi, kiểm tra và hướng dẫn thực hiện an toàn lao động hằng ngày trên công trường.
Quy định rõ trách nhiệm đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng.
Trách nhiệm của bộ phận/đội ngũ quản lý an toàn lao động
Bộ phận quản lý an toàn lao động đóng vai trò cầu nối giữa quy định pháp luật và thực tế thi công.
- Kiểm tra, giám sát, nhắc nhở an toàn trên công trường
Đội ngũ quản lý an toàn có nhiệm vụ thường xuyên kiểm tra điều kiện làm việc, máy móc thiết bị, việc sử dụng bảo hộ lao động của người lao động. Khi phát hiện nguy cơ mất an toàn, phải kịp thời nhắc nhở, yêu cầu dừng thi công hoặc đề xuất biện pháp khắc phục nhằm ngăn ngừa tai nạn xảy ra.
Trách nhiệm của người lao động
Người lao động là đối tượng trực tiếp chịu tác động của các yếu tố nguy hiểm trên công trường, vì vậy việc chấp hành quy định an toàn là trách nhiệm bắt buộc.
- Tuân thủ nội quy, quy trình an toàn
Người lao động phải thực hiện đúng nội quy, quy trình và hướng dẫn an toàn đã được phổ biến; không tự ý thay đổi biện pháp thi công hoặc làm việc khi chưa đảm bảo điều kiện an toàn.
- Sử dụng đầy đủ trang bị bảo hộ cá nhân
Trong quá trình làm việc, người lao động phải sử dụng đầy đủ và đúng cách các phương tiện bảo hộ cá nhân như mũ bảo hộ, giày bảo hộ, dây an toàn, găng tay… nhằm giảm thiểu nguy cơ tai nạn và chấn thương lao động.
Các quy định, quy chuẩn an toàn trong thi công công trình xây dựng
Việc tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa các quy định pháp luật thành hành động thực tế trên công trường.
Yêu cầu chung về an toàn kỹ thuật trên công trường
Công trường xây dựng phải được tổ chức và quản lý theo các yêu cầu an toàn kỹ thuật chung như:
- Bố trí biện pháp thi công phù hợp với điều kiện thực tế, đảm bảo an toàn cho từng hạng mục.
- Kiểm soát các yếu tố nguy hiểm như làm việc trên cao, hố đào, kết cấu tạm, vật rơi, nguy cơ sập đổ.
- Chỉ cho phép người lao động đã được huấn luyện an toàn và trang bị đầy đủ bảo hộ tham gia thi công.
- Thường xuyên kiểm tra, đánh giá điều kiện an toàn và kịp thời khắc phục các nguy cơ phát sinh trong quá trình thi công.
Quy chuẩn tổ chức mặt bằng công trường xây dựng an toàn
Việc tổ chức mặt bằng công trường hợp lý là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tai nạn và đảm bảo quá trình thi công diễn ra thông suốt.
- Lối đi trong công trường phải được bố trí rõ ràng, thông thoáng, có biện pháp chống trơn trượt và được chiếu sáng đầy đủ.
- Khu vực thi công cần được phân tách rõ ràng theo từng hạng mục, hạn chế người không có nhiệm vụ ra vào.
- Kho bãi vật liệu phải được sắp xếp gọn gàng, ổn định, đảm bảo khoảng cách an toàn; vật liệu nguy hiểm hoặc dễ cháy nổ phải được
- lưu trữ riêng và có biện pháp bảo vệ phù hợp.
- Các khu vực nguy hiểm như hố đào, mép sàn, khu vực nâng hạ phải có rào chắn và cảnh báo rõ ràng.
Các hệ thống quy định, quy chuẩn nhằm đảm bảo an toàn khi thi công công trình.
Quy định về an toàn điện trong xây dựng
An toàn điện là một trong những nội dung bắt buộc trên công trường xây dựng nhằm phòng tránh nguy cơ điện giật, cháy nổ.
- Hệ thống điện thi công phải được thiết kế, lắp đặt đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, có thiết bị bảo vệ và ngắt điện khi xảy ra sự cố.
- Dây dẫn, tủ điện, thiết bị sử dụng điện phải được kiểm tra định kỳ và đặt ở vị trí an toàn, tránh tiếp xúc trực tiếp với nước hoặc môi trường ẩm ướt.
- Người lao động chỉ được phép sử dụng thiết bị điện khi đã được hướng dẫn và đảm bảo điều kiện an toàn theo quy định.
Quy định an toàn đối với máy móc, thiết bị thi công
Máy móc, thiết bị thi công phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về an toàn kỹ thuật trước khi đưa vào sử dụng.
- Thiết bị thi công phải được kiểm định, bảo dưỡng định kỳ theo quy định.
- Chỉ người có chuyên môn, được đào tạo và cấp chứng chỉ phù hợp mới được vận hành máy móc.
- Khu vực vận hành máy phải có biện pháp cách ly, đảm bảo khoảng cách an toàn cho người lao động xung quanh.
- Khi phát hiện máy móc có dấu hiệu mất an toàn, phải dừng sử dụng và xử lý kịp thời.
Biển báo, nội quy, cảnh báo an toàn lao động
Biển báo và nội quy an toàn lao động là công cụ quan trọng giúp nâng cao nhận thức và phòng ngừa tai nạn trên công trường.
- Công trường xây dựng phải được lắp đặt đầy đủ biển báo an toàn, biển cấm, biển chỉ dẫn tại các vị trí dễ xảy ra nguy hiểm.
- Nội quy an toàn lao động cần được niêm yết công khai, dễ nhìn, dễ hiểu để người lao động nắm rõ và thực hiện.
- Các cảnh báo an toàn phải được duy trì xuyên suốt quá trình thi công, đặc biệt tại khu vực có nguy cơ cao.
Các mối nguy chính và biện pháp đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng
Trong lĩnh vực xây dựng, người lao động thường xuyên làm việc trong môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc nhận diện đúng các mối nguy và triển khai biện pháp phòng ngừa là yếu tố then chốt để hạn chế tai nạn lao động và thiệt hại về người, tài sản.
1. Nhận diện các mối nguy thường gặp
Môi trường công trường tiềm ẩn 3 nhóm nguy cơ lớn nhất có thể gây tai nạn nghiêm trọng:
Ngã cao, vật rơi
Ngã từ trên cao và tai nạn do vật rơi là nhóm rủi ro phổ biến nhất trên công trường, thường xảy ra khi thi công giàn giáo, sàn tầng, mái, lắp dựng kết cấu hoặc vận chuyển vật liệu.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thiếu lan can bảo vệ, giàn giáo không đạt chuẩn, không sử dụng dây an toàn hoặc sắp xếp vật tư không gọn gàng.
Sập đổ công trình, hố đào
Sập đổ có thể xảy ra đối với hố đào, móng, kết cấu tạm hoặc công trình đang thi công khi không được gia cố đúng kỹ thuật, đặc biệt trong điều kiện thời tiết xấu hoặc thi công sai quy trình.
Đây là mối nguy nghiêm trọng, có thể gây hậu quả lớn nếu không được kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu thiết kế biện pháp thi công.
Điện giật, tai nạn máy móc
Điện giật thường phát sinh do hệ thống điện tạm thiếu an toàn, dây dẫn hở, thiết bị không được nối đất. Bên cạnh đó, tai nạn máy móc xảy ra khi vận hành máy thi công không đúng quy trình, thiếu che chắn hoặc người lao động chưa được đào tạo bài bản.
2. Biện pháp kỹ thuật đảm bảo an toàn
Các biện pháp kỹ thuật cần được áp dụng đồng bộ ngay từ giai đoạn chuẩn bị thi công, bao gồm:
- Thiết kế và lắp đặt giàn giáo, sàn công tác, lan can, lưới an toàn đúng tiêu chuẩn.
- Gia cố hố đào, móng và kết cấu tạm bằng các giải pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện địa chất.
- Kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ máy móc, thiết bị thi công; chỉ cho phép vận hành khi đủ điều kiện an toàn.
- Tổ chức hệ thống điện thi công tạm thời có cầu dao, aptomat, thiết bị chống rò điện và nối đất đầy đủ.
3. Trang bị và sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân (PPE)
Phương tiện bảo hộ cá nhân là lớp bảo vệ trực tiếp cho người lao động trước các mối nguy trên công trường. Doanh nghiệp cần:
- Trang bị đầy đủ PPE phù hợp với từng vị trí công việc như mũ bảo hộ, giày bảo hộ, găng tay, kính bảo hộ, dây an toàn, áo phản quang.
- Hướng dẫn người lao động sử dụng đúng cách và kiểm tra thường xuyên tình trạng PPE.
- Không bố trí người lao động làm việc khi chưa được cấp phát hoặc không sử dụng PPE theo quy định.
Nhận diện rủi ro và áp dụng biện pháp phòng ngừa để đảm bảo an toàn lao động trong xây dựng.
4. Biện pháp an toàn đối với khu vực thi công
Khu vực thi công cần được tổ chức khoa học nhằm hạn chế rủi ro:
- Phân luồng rõ ràng giữa khu vực làm việc, khu vực máy móc và lối đi lại.
- Lắp đặt biển báo, rào chắn tại các vị trí nguy hiểm như khu vực làm việc trên cao, hố đào, khu vực có điện.
- Giữ mặt bằng thi công gọn gàng, thông thoáng, tránh trơn trượt và cản trở di chuyển.
5. Lập kế hoạch ứng phó và khắc phục sự cố
Bên cạnh phòng ngừa, việc chuẩn bị sẵn phương án ứng phó sự cố là yêu cầu bắt buộc:
- Xây dựng kế hoạch xử lý tai nạn, cháy nổ, sập đổ, điện giật phù hợp với từng công trình.
- Phân công rõ trách nhiệm cho từng cá nhân, bộ phận khi xảy ra sự cố.
- Tổ chức diễn tập định kỳ để người lao động nắm rõ quy trình ứng cứu và thoát hiểm.
- Chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị y tế, cứu nạn tại công trường.
An toàn lao động trong xây dựng không chỉ là yêu cầu bắt buộc theo pháp luật mà còn là yếu tố cốt lõi quyết định sự bền vững của mỗi công trình và sự an tâm của người lao động. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định, quy chuẩn an toàn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro tai nạn, tránh tổn thất không đáng có, đồng thời nâng cao uy tín và hiệu quả thi công. Đầu tư cho an toàn chính là đầu tư cho con người, cho chất lượng và cho tương lai lâu dài của ngành xây dựng.
Với kinh nghiệm và định hướng chuyên sâu trong lĩnh vực an toàn lao động, An Toàn Nhân Viên cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc huấn luyện an toàn, quan trắc môi trường lao động, góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn – chuyên nghiệp – bền vững.
Thông tin liên hệ An Toàn Nhân Viên:
- CN Miền Bắc: Lầu 5, 10 Phạm Văn Bạch, Phường Cầu Giấy, TP. Hà Nội
- CN Miền Nam: Lầu 2, 10 Mai Chí Thọ, Phường An Khánh, TP. HCM
- CN Miền Trung: Lầu 3, 62 Tố Hữu, Phường Vỹ Dạ, TP. Huế
- Hotline: 0903 009 578
- Email: info@antoannhanvien.com
- Website: antoannhanvien.com
Thêm bình luận