Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang trở thành vấn đề cấp bách, Chính phủ Việt Nam đã thắt chặt các quy định về bảo vệ môi trường đối với doanh nghiệp. Một trong những nhiệm vụ bắt buộc và quan trọng nhất chính là lập hồ sơ quan trắc môi trường.
Việc thực hiện đúng và đủ hồ sơ quan trắc môi trường không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, tránh các mức phạt hành chính nặng nề, mà còn khẳng định uy tín và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
1. Hồ sơ quan trắc môi trường là gì?
Hồ sơ quan trắc môi trường (hiện nay theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 thường được lồng ghép trong báo cáo công tác bảo vệ môi trường định kỳ) là quá trình theo dõi có hệ thống về thành phần môi trường, các nhân tố tác động đến môi trường nhằm cung cấp thông tin để đánh giá hiện trạng, diễn biến chất lượng môi trường và các tác động xấu đối với con người, sinh vật.
Hồ sơ quan trắc môi trường là gì?
2. Tại sao doanh nghiệp phải lập hồ sơ quan trắc môi trường?
Thực hiện lập hồ sơ quan trắc môi trường lao động không chỉ là trách nhiệm mà còn mang lại lợi ích thực tế cho doanh nghiệp:
- Tuân thủ pháp luật: Căn cứ theo Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp không thực hiện quan trắc hoặc báo cáo không đúng có thể bị phạt tiền từ vài chục triệu đến hàng tỷ đồng, thậm chí bị đình chỉ hoạt động.
- Kiểm soát nguồn ô nhiễm: Giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các thông số vượt ngưỡng (nước thải, khí thải, tiếng ồn) để có phương án xử lý kịp thời, tránh gây thiệt hại cho hệ sinh thái xung quanh.
- Xây dựng hình ảnh thương hiệu: Các đối tác, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia và thị trường quốc tế (như EU, Mỹ), luôn yêu cầu hồ sơ môi trường minh bạch như một tiêu chuẩn để hợp tác.
- Cơ sở dữ liệu cho tương lai: Là bằng chứng pháp lý để bảo vệ doanh nghiệp trong các trường hợp xảy ra tranh chấp hoặc khiếu kiện về ô nhiễm môi trường.
3. Đối tượng nào cần thực hiện hồ sơ quan trắc môi trường?
Theo quy định mới nhất, các đối tượng sau bắt buộc phải lập hồ sơ quan trắc:
- Cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có phát sinh chất thải (nước thải, khí thải) ra môi trường.
- Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao.
- Dự án đầu tư đang trong giai đoạn vận hành thử nghiệm các công trình xử lý chất thải.
- Các cơ sở thuộc loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường (như dệt nhuộm, xi mạ, sản xuất hóa chất, chăn nuôi quy mô lớn…).
Đối tượng cần thực hiện hồ sơ quan trắc môi trường
4. Yêu cầu hồ sơ về quan trắc môi trường gồm những gì?
Để bộ hồ sơ được cơ quan chức năng phê duyệt và chấp nhận, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ các thành phần sau:
4.1 Giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường
Đây là hồ sơ pháp lý nền tảng. Trong Giấy phép môi trường sẽ quy định cụ thể:
- Các thông số phải quan trắc.
- Vị trí điểm lấy mẫu.
- Tần suất quan trắc (3 tháng/lần, 6 tháng/lần hoặc 1 năm/lần).
4.2 Hợp đồng với đơn vị có chức năng quan trắc
Doanh nghiệp không được tự lấy mẫu mà phải thuê các đơn vị có chứng chỉ VIMCERTS (Chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường) do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp.
4.3 Phiếu kết quả phân tích mẫu (Original)
Kết quả phân tích các thông số như:
- Nước thải: pH, COD, BOD5, TSS, Tổng Nitơ, Tổng Phốt pho, kim loại nặng…
- Khí thải: Lưu lượng, bụi tổng, SO2, NOx, CO…
- Môi trường xung quanh: Tiếng ồn, độ rung, chất lượng không khí.
4.4 Biên bản lấy mẫu tại hiện trường
Phải có chữ ký xác nhận của đại diện doanh nghiệp và đơn vị quan trắc, ghi rõ thời gian, địa điểm, tình trạng hoạt động của nhà máy tại thời điểm lấy mẫu.
4.5 Báo cáo công tác bảo vệ môi trường
Đây là báo cáo tổng hợp cuối cùng (thường nộp trước ngày 05/01 hàng năm) bao gồm kết quả quan trắc, khối lượng chất thải nguy hại, chất thải sinh hoạt và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm đã thực hiện.
Yêu cầu hồ sơ về quan trắc môi trường
5. Quy trình thực hiện quan trắc môi trường
Một quy trình chuyên nghiệp thường bao gồm các bước chính:
Bước 1: Khảo sát hiện trạng
Đơn vị tư vấn sẽ đến thực địa để xác định các nguồn phát thải, vị trí các cống xả thải, ống khói và khu vực lân cận dễ bị ảnh hưởng.
Bước 2: Lập kế hoạch quan trắc
Dựa trên Giấy phép môi trường của doanh nghiệp để xác định:
- Số lượng mẫu.
- Vị trí lấy mẫu (tọa độ).
- Các thông số cần phân tích.
Bước 3: Lấy mẫu và đo đạc tại hiện trường
Sử dụng các thiết bị chuyên dụng đã được hiệu chuẩn để lấy mẫu và bảo quản mẫu theo quy chuẩn kỹ thuật (QCVN).
Bước 4: Phân tích tại phòng thí nghiệm
Mẫu sau khi lấy sẽ được đưa về phòng Lab đạt chuẩn ISO/IEC 17025 để phân tích.
Bước 5: Tổng hợp số liệu và lập báo cáo
So sánh kết quả phân tích với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN). Nếu thông số vượt ngưỡng, đơn vị tư vấn phải cảnh báo và đề xuất giải pháp khắc phục cho doanh nghiệp.
Quy trình thực hiện quan trắc môi trường
6. Tần suất thực hiện quan trắc môi trường
Tần suất quan trắc không giống nhau cho mọi doanh nghiệp, cụ thể:
- Quan trắc định kỳ: Thường là 3 tháng/lần, 6 tháng/lần hoặc 1 năm/lần tùy thuộc vào quy mô và loại hình dự án được quy định trong báo cáo ĐTM hoặc Giấy phép môi trường.
- Quan trắc tự động, liên tục: Áp dụng cho các cơ sở có lưu lượng thải lớn (ví dụ: nước thải trên 500m3/ngày đêm, khí thải lưu lượng lớn). Dữ liệu này sẽ được truyền trực tiếp về Sở Tài nguyên và Môi trường địa phương.
7. Các lưu ý quan trọng để tránh sai phạm khi lập hồ sơ quan trắc môi trường
Hồ sơ quan trắc môi trường rất dễ bị “thổi còi” nếu doanh nghiệp mắc các lỗi sau:
- Lấy mẫu không đại diện: Lấy mẫu vào lúc nhà máy không hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng sẽ làm sai lệch bản chất nguồn thải.
- Đơn vị quan trắc không có chức năng: Sử dụng kết quả từ các đơn vị không có chứng chỉ VIMCERTS sẽ khiến hồ sơ bị vô hiệu.
- Quá thời hạn nộp báo cáo: Doanh nghiệp cần lưu ý mốc thời gian chốt số liệu và nộp báo cáo (trước 05/01 năm kế tiếp) để tránh bị phạt nộp chậm.
- Thiếu nhật ký vận hành: Đi kèm với hồ sơ quan trắc, doanh nghiệp phải có nhật ký vận hành các công trình xử lý chất thải (trạm xử lý nước thải, hệ thống lọc bụi).
8. Chi phí lập hồ sơ quan trắc môi trường
Chi phí này phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Số lượng điểm lấy mẫu.
- Số lượng thông số cần phân tích (thông số càng khó, kim loại nặng, chất hữu cơ phức tạp thì giá càng cao).
- Vị trí địa lý của doanh nghiệp.
- Loại hình quan trắc (định kỳ hay vận hành thử nghiệm).
Doanh nghiệp nên yêu cầu đơn vị tư vấn báo giá chi tiết dựa trên giấy phép môi trường hiện có để tối ưu ngân sách.
Hồ sơ quan trắc môi trường là một phần không thể tách rời trong hoạt động sản xuất kinh doanh bền vững. Việc thực hiện nghiêm túc không chỉ giúp doanh nghiệp “an tâm” trước các đợt thanh kiểm tra mà còn là cách để chúng ta bảo vệ nguồn sống cho thế hệ tương lai.
Hy vọng qua bài viết này của An Toàn Nhân Viên, quý doanh nghiệp đã có cái nhìn tổng quan và chính xác nhất về các yêu cầu pháp lý cũng như quy trình lập hồ sơ quan trắc môi trường. Nếu bạn vẫn còn thắc mắc về các thủ tục môi trường, quy chuẩn kỹ thuật hoặc cần tư vấn giải pháp an toàn lao động, hãy tiếp tục theo dõi các bài viết mới nhất của chúng tôi.
Bạn cần hỗ trợ tư vấn về hồ sơ quan trắc môi trường lao động hoặc các khóa đào tạo huấn luyện an toàn lao động? Hãy liên hệ ngay với An Toàn Nhân Viên để được trợ giúp chuyên sâu!
Thêm bình luận